Timur Sarısoy

Rusya Borsa’sı ve bilinmeyenleri

Borsa kelimesinin Rusça karşılığı “бирже” aslında çok daha geniş kapsamlı olan bir komplekse hitap etmektedir. İçeriğinde beş ayrı aktivasyonu bulundurmaktadır. Bunlar Mal Mukabelesi – Fonlar – Yabancı Para Değişimleri – Future Hareketler ve Genel yapılanma şeklinde. Aslında bu beş aktivasyonunun sadece ilk üç tanesi popüler ve işlem gören hareketlerdir.

Rusya’nın borsa macerası çok eskilere dayanmasına rağmen 1930 dünya ekonomi buhranından da önce tam 60 yıllığına kapanmış olması ilginçtir. 1990 yılının başında toptan mal alış-verişine hitap eden ve şimdilerde adını “ РТС ” olarak bildiğimiz bu sisteme 1992 yılında da “ММВБ” (Московская межбанковская валютная биржа) eklenmiştir. Bu iki yapılanma sadece 20 yılda çok büyük adımlar atmasına vesile olmuştur. Her ne kadar Petersburg şehrinde de var olan bir yapılanma mevcut olsa da sembolik ve Avrupa’ya açılma kapısı olarak bugünlere kadar gelmiştir.

Rusya’da kurların belirlenmesini Merkez Bankası’ndan dahi önce yapan “ММВБ” olması dikkat çekicidir.

1992 yılında borsanın kağıtsal anlamda işlem hacmi sadece %4 civarında olup Mal Mukabelesi “ РТС ” olarak % 96’larda iken ,1994 yılında borsa gerçek işlevlerine kavuşmaya başlayarak kağıtsal hareketlenme % 15 rakamlarına ulaşmıştır.1995 yılında ise Rusya genelinde irili ufaklı bölgesel “бирже” kurumları kaldırılarak yerine tek başlı “РТС ” e bırakmıştır.1998 yılından sonra da “ РТС ” ve “ММВБ” Borsa anlayışının sahipleri olarak tek başlarına kalmışlardır.

2008 yılında : 24 trilyon ruble (800 milyar dolar) işlem hacmi ile, “ММВБ” Doğu Avrupa ve SNG ülkelerinin en büyük Ticari Kütlesel Alış Veriş yapılanması olup ,650 registre organizasyon ve 490,000 yatırımcısı ile ciddi bir ekonomik ağırlığı mevcuttur.Bir nevi ikincil borsa addedilen “ РТС ” in piyasada sadece mal alış verişinden doğan pastadaki payı gelişen teknolojik yapıya bağlı olarak kütlesel ticaretin de 1994 yılından bugüne kadar azalarak devam ettiği gözlenmektedir.

Öyle ki:

Diğer yandan güçlü ve değerli Rusya Borsa yapısı, 2008 yılının son aylarında dünya genelinde yaşanan ekonomik buhran ile borsa endekslerinin 800 milyar dolardan fazla olan değerinin % 75’e varan değer kaybının Rusya ekonomisinde açtığı derin yaranın izlerine geldiğimizde önemli bir açıklama da faydalı olacaktır.

Rusya borsa yapısında yer alan aktörlerin sayısal fazlalığının biraz daha derinlerine inince toplam paylaşımın : Yüzde 29’ unun Merkez Bankasının , Yüzde 12’ sinin Union Creditin , Yüzde 11,8’ inin Vineşhtorgbankın ,Yüzde 7,6’ sının ise BTB bankasının elinde olması göstermektedir ki ,işlem gören hareketlerin Yüzde 60’ının Devlet Kurumları tarafından kontrol altında tutulmasıdır.

Serbest ekonomi kurallarının çalışmasının birinci derecede koşul olduğu dünya ekonomilerinde bu tip otokontroller aslında bir yandan da borsa toplam değerinin daha da aşağılara inmemesi için bir emniyet supabı olduğu düşünülebilir de. Yalnız 1998 yılındaki Rusya ekonomik buhranındakine benzer bir şekilde borsada işlem gören yabancı şirketlerin 2009 yılının ilk aylarında nerdeyse borsadan tamamen çekilmek üzere olduğunu görmek endişe vericidir.Bu kritik açıklamaları okuyanların kafasında oluşabilecek şu sorular olabilir :

—Rusya’da borsaya girmek bireysel olarak ne kadar akılcı olabilir?

—Türkiye veya Avrupa borsalarındaki çalkantılar Rusya’da sonlandı denilebilir mi?

—İşlem hacminin nerdeyse dörtte birine düştüğü bu ortamda Rusya Borsası daha ne kadar iki ayrı koldan devam edecektir ?

—Borsaya devlet eliyle yönlendirme devam edecek midir ?

Borsada bireysel alım satım yapmak için en az 4000 USD gerekli olup alım satım işlemleri için profesyonel kurum kullanılmalıdır. Çalkantıların öncelikle kendisini durağana çevirmesi lazımdır ki sadece bir hafta önce yeniden bir günde endeksin yüzde 8’e varan düşüş göstermesi endişelere cevap verememektedir. Rusya’da borsaların birleştirilmesi için borsaların birbirleriyle olan iletişimlerinin sonuçlarının krizden sonraya yansıması daha doğal bir yaklaşım. Devlet eliyle yönlendirmenin sonunun getirilmesi borsanın tek başına serbest düşüşü anlamına gelebilir. Özellikle yabancıların çekilmesi bu durumu imkansız hale getirmektedir. Petersburg borsasının hiçbir zaman Yüzde 3 rakamının üzerine çıkmaması her ne kadar bir handikap gibi gözükse de devletin bu bölgeye yaptığı sanayi yatırımları ile birlikte Avrupa’ya açılma ihtiyacı oradaki aktivasyon yakın gelecekte kendisine cevap bulacaktır.

Sonuç olarak, Rusya’nın doğal zenginliklerinin dünyaya hammadde kazandıran ülke olarak her bakımdan ekonomiye birinci elden katkısı ve yönlendirmesi olduğu gözlenmektedir. Yaşanan dünya buhranıyla kademe kademe döviz rezervlerinin aşağılara inmesi, borsanın hızla değer kaybetmesi ,inşaat sektörünün bıçakla kesilmişçesine durması, kısaca ekonomik RESESYON, kurguların yeniden yapılanmasının gerekli getirmiştir. Bu anlamda bankaların sayısının azaltılması ,inşaat SRO sisteminin kurulması, borsa yapısının sadeleştirilmesi ve devlet kurumlarının etkisinin azaltılması, reklam kanunlarındaki vergisel otoritenin yeniden yapılanması ile birlikte Avrupa’ya açılmadaki komşuluk ilişkilerinin yenilenmesi Rusya iç ve dış yapısını yenileyecek anahtardır.