Devlet Başkanlığı Kurumu Rusya politik hayatında sonradan ortaya çıkmıştır. 1991 yılının Mart ayında bununla ilgili olarak referandum yapılmış ve Haziran ayında ilk Devlet Başkanı seçilmiştir. 1993 yılına kadar uygulanan düzene göre Devlet Başkanı ile birlikte Devlet Başkanı Yardımcısı’nın da seçimi yapılmaktaydı. Devlet Başkanı Yardımcısı adayını Devlet Başkanı adayı belirlemekteydi. Devlet Başkanı görev süresi dolmadan görevden ayrıldığında (istifa, ölüm, parlamento tarafından görevden alınma durumları) Devlet Başkanlığı görevlerinin Devlet Başkanı Yardımcısı tarafından yerine getirilmesi öngörülmekteydi.
1993 yılında kabul edilen yeni Anayasa ile Devlet Başkanlığı ilk ortaya çıktığı halinden farklı kılınmış ve bir Fransız modeli olan Yarıbaşkanlık sistemi benimsenmiştir. Rusya’da Devlet Başkanı’nın siyasi sorumluluğu bulunmazken, Hükümet hem Devlet Başkanı, hem de Parlamento karşısında sorumluluk taşımaktadır.
Devlet Başkanı Anayasa’nın, temel hak ve özgürlüklerin garantörüdür. Devlet Başkanı Anayasa ve federal kanunlara uygun olarak devletin iç ve dış politikasının temel yönlerini belirlemekte, devleti ülke içinde ve dışında temsil etmektedir.
Devlet Başkanı, Rusya vatandaşlarınca eşit ve doğrudan seçim yolu ile ve gizli oylamayla seçilmektedir. Eskiden Devlet Başkanı 4 yıl için seçilmekteydi. Nitekim günümüzdeki Devlet Başkanı’nın görev süresi de 4 yıl oluşturmaktadır. 2009 yılında getirilen yeni uygulama gereğince daha sonra yapılacak seçimlerde Devlet Başkanı 6 yıllığına seçilecektir. Yaşı 35’in üzerinde olan ve en az 10 sene Rusya’da devamlı oturan vatandaşlar Devlet Başkanı olarak seçilebilmektedirler. Aynı şahsın arka arkya 2 kereden fazla Devlet Başkanlığı yapması mümkün olmamakla birlikte, ara verilme kaydıyla şahıs yeniden Devlet Başkanı olarak seçilebilmektedir.
Devlet Duması’nın onayını alarak Başbakan’ı atamak, gerekli gördüğünde Hükümet toplantılarını yönetmek, Hükümet’i istifa ettirmek, Başbakan’ın teklifi üzerine Başbakan yardımcıları ve federal bakanları atamak, Devlet Güvenlik Kurulu’nu oluşturmak ve ona başkanlık etmek, Devlet Duması’na kanun tasarıları sunmak, federal kanunları imzalamak ve yayınlamak, dış politikayı yürütmek, Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı yapmak vs. Devlet Başkanı yetkilerine örnek gösterilebilir.
Görev süresinin bitmesi ve başka birisinin Devlet Başkanı olarak yemin etmesinin ardından eski Devlet Başkanı’nın yetkileri sona ermektedir. Anayasada Devlet Başkanı’nın görev süresi dolmadan yetkilerinin sona erme halleri belirlenmiştir. İstifa, sağlık sorunlarından dolayı ve azil yolu ile görevden alınma durumunda Devlet Başkanı’nın yetkileri görev süresi dolmadığı halde son bulmaktadır.
İstifa eden Devlet Başkanı gönüllü olarak görevden ayrılmaktadır. Devlet Başkanı’nın istifası ile onun yetkileri otomotik olarak sona ermektedir. Sağlık sorunlarından dolayı görevden ayrılma durumunda hangi sürecin izleneceği konusu açık değildir. Azil yoluyla Devlet Başkanı’nın görevden alınması işlemi ise aşamalarla gerçekleşmektedir. Bunun için ilk olarak Rusya Parlamentosu’nun alt kamarası olan Devlet Duması’nda Devlet Başkanı’na karşı vatana ihanet ettiği veya ağır suç işlediğinden dolayı itham ileri sürülmesi, daha sonra ithamın içeriğinin Yüksek Mahkeme, ithamın ileri sürülme düzeninin ise Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesi gerekmektedir. Devlet Duması’nın ithamı Yüksek Mahkeme ve Anayasa Mahkemesi tarafından teyit edildiğinde, Parlamento’nun üst kamarası olan Federasyon Konseyi’nde Devlet Başkanı’nın görevden alınmasına ilişkin karar kabul edilmektedir.
Devlet Başkanı’nın görevini yapamadığı durumlarda Başbakan vekâleten Devlet Başkanlığı görevini yürütmektedir. Bu durumda Devlet Başkanı yetkileri sınırlı bir şekilde kullanılmakta ve 3 ay içinde yeni Devlet Başkanlığı seçimlerinin yapılması gerekmektedir. |
