Rusya Federasyonu, cumhuriyet yönetimi biçimine sahip olan federatif devlettir. “Rusya Federasyonu” ve “Rusya” kavramları eş anlamda kullanılmaktadır. Rusya 83 federe birimden oluşmaktadır. Bu federe birimler Cumhuriyet (Respublika), Yöre (Kray), İl (Oblast), Federe Şehir (Gorod federalnovo znaçeniya), Özerk İl (Avtonomnaya oblast) ve Özerk Bölge (Avtonomnıy okrug) olarak ayrılmaktadırlar.
Cumhuriyetler – federasyon dahilinde devlet statüsüne sahiptirler. Yalnız, bu devletler egemen değildirler, Rusya Anayasası’nın öngördüğü çerçevede serbest olabilmektedirler. Cumhuriyetler, federasyon bütünlüğünü ve devlet sistemi düzenini bozucu nitelikte işlemler yapamazlar. Rusya Federasyonu’nda 21 cumhuriyet bulunmaktadır.
Yöre – tarihen Rusya’da büyük arazilere sahip olan uzak bölgeler “yöre” olarak adlanmaktaydı. Resmi olarak ise 1882–1905 yıllarında Kafkasya, 1855–1917 yıllarında Türkistan yöreleri bulunmaktaydı. Sovyet döneminde il ve cumhuriyetleri içinde barındıran yöreler oluşturulmuştu. Günümüzde Rusya’da 9 yöre bulunmaktadır.
İl – federasyonu oluşturan federe birimler arasında, iller sayı olarak birinci sırada yer almaktadırlar. Öyle ki, federe birimlerin yarısından fazlasını iller oluşturmaktadırlar. Günümüzde Rusya Federasyonu’nda 46 il bulunmaktadır.
Federe şehir – Rusya’nın diğer federatif devletlerden farklı taraflarından biri de, burada “federe şehir” müessesesinin öngörülmüş olmasıdır. Rusya’da Moskova ve Sankt-Petersburg federe şehir olarak federe birim statüsüne sahiptirler. Diğer federatif devletlerde bu tür bir uygulamaya rastlanmamaktadır. Bazı federatif devletlerde başkentler özel bir statüye sahip olup federal yetkilerle idare edilmelerine karşın, Rusya’da başkentin yanısıra ikinci bir şehir de federasyonu oluşturan bir birim olarak değerlendirilmektedir.
Özerk il ve özerk bölgeler – milli arazi oluşumu statüsüne sahiptirler. Bu federe birimlerde yaşayan milli azınlıkların yerel yönetim alanında bazı özel hakları bulunmaktadır. Uzak Kuzey, Sibirya ve Uzak Doğu’da yaşayan azınlıklar bu haktan yararlanmaktadırlar. Rusya’da 1 Özerk İl ve 4 Özerk Bölge bulunmaktadır.
Federasyon dahilindeki cumhuriyetler kendi Anayasa (Konstitutsiua) ve mevzuatlarına, diğer federe birimler ise kendi Tüzük (Ustav) ve mevzuatlarına sahip olmaktadırlar. Federal devlet organları açısından federasyonu oluşturan tüm federe birimler eşit olarak değerlendirilmektedirler. Federe birimler arasında sınır değişiklikleri onların karşılıklı kabulleri ile mümkün olabilmektedir. Eskiden seçimle göreve gelen federe birim üst düzey yöneticileri (Devlet Başkanı, Vali vs.) günümüzde atanması için Rusya Federasyonu Devlet Başkanı tarafından yerel yasama organlarının onayına sunulmaktadırlar.
Rusya genelinde devlet iktidarı Devlet Başkanı, Federal Meclis, Hükümet ve mahkemeler tarafından kullanılmaktadır. Federe birimlerde devlet iktidarı ise bu federe birimlerce oluşturulan devlet organları tarafından yerine getirilmektedir. Federal devlet organları ile federasyonu oluşturan birimlerin devlet organları arasındaki yetki paylaşımı Anayasa ve merkezin federe birimlerle yaptığı anlaşmalar uyarınca yapılmaktadır. Devlet yetkileri federasyonun münhasır yetkileri, federasyon ile federe birimlerin müşterek yetkileri, federe birimlerin yetkileri olmak üzere ayrılmaktadır.
Devletin federatif yapısı; vatandaşlık; federal bütçe ve federal vergiler; dış politika ve uluslararsı ilişkiler; savaş ve barış; devlet sınırları statüsünün belirlenmesi ve korunması Federasyon’un munhasır yetkili olduğu konulara örnek gösterilebilir. Federe birim mevzuatının Rusya Anayasası ve federal kanunlara uygunluğunun sağlanması; federe birimlerin uluslararsı ve dış ekonomik ilişkilerinin koordinasyonu; hukuk düzeninin ve sosyal güvenliğin sağlanması konuları federasyon ve federe birimler tarafından müşterek şekilde kullanılan yetkilerdendir. Federasyonun münhasır yetkili olduğu veya federe birimlerle müşterek yetkili olduğu konular dışındakı konularda federe birimler tam yetki sahibidirler. |
