Genel Yargı Mahkemeleri
Rusya Federasyonu’nda genel yargı mahkemeleri dört basamaklı bir yapıya sahiptirler. Sulh Mahkemeleri (Miravoy sudya), İlçe mahkemeleri (Rayonnıy sud), Federe birim üst mahkemeleri (bu mahkemelerın adı federe birimlere göre değişik olmaktadırlar. Örneğin, Moskova Şehir Mahkemesi, Vladimir İli Mahkemesi, Tataristan Cumhutiyeti Yüksek Mahkemesi vs.) ve Rusya Federasyonu Yüksek Mahkemesi genel yargı mahkemeleri sistemini oluşturmaktadır. Bundan başka, askeri mahkemeler de genel yargı mahkemeleri içinde yer almaktadır.
Sulh mahkemeleri, Rusya’da ilk olarak 1864 yılında faaliyete başlamıştı. Yalnız, zamanla bu mahkemeler önemsiz hale gelmeye başladı ve artık 1889 yılında sadece Moskova ve Petersburg gibi büyük şehirlerde bulunmaktaydı. Çağdaş Rusya’da Sulh mahkemeleri 1998 yılından itibaren faaliyete başlamıştır. Bu uygulamanın amacı vatandaşların mahkemeye daha kolay ulaşabilmesini sağlamak ve ilçe mahkemelerindeki dava yoğunluğunu hafifletmekti.
Sulh mahkemeleri, federe birim mahkemesi olarak nüfusu 15-23 binden oluşan yargı bölgelerinde faaliyet göstermektedirler. Sulh Mahkemesi, kanunla yetkisine dahil edilen davalara bakmaktadır. Örneğin, evliliğin feshi, kanunla belirlenmiş iş ve malvarlığı ilişkileri, idari suçlar ile ilgili bazı davalar ile 3 yıla kadar hapis cezası öngören ceza davaları Sulh Mahkemesi’nde görülmektedir. Günümüzde Rusya Sulh Mahkemelerinde yıllık ortalama olarak 1.000.000 ceza ve 2.000.000 medeni davaya bakılmakta, zaman geçtikçe bu sayılar da artmaktadır.
İlçe Mahkemesi, kanunun öngördüğü şekilde birinci ve ikinci derece mahkemesi olarak görev yapmaktadır. Bu mahkemeler diğer mahkemelerin yetki alanına girmeyen tüm davalarla ilgili yetkili mahkemedir. İlçe mahkemeleri federe birim Sulh Mahkemesi’ne göre bir üst merciidir.
Federe birim üst mahkemeleri, bulundukları federe birimin ilçe mahkemelerine göre yüksek yargı kurumu olmakla birlikte kanunla öngörülen hellerde ilk merci olarak da görev yapmaktadırlar. Mahkemelerin isimleri farklı olmakla birlikte işlevleri aynı olmaktadır.
Askeri mahkemeler, genel yargı mahkemesi olmakla birlikte, ordu ve filoların bulunduğu bölgelerde oluşturulmakta; ordu, askeri hizmet yapılan kurum ve birliklerde yargı yetkisini yerine getirmektedir. Eskiden bu mahkemeler askeri tribunal olarak adlanmaktaydı.
Uluslararası Mahkemeye Başvurmak
Rusya Federasyonu 1998 yılında Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ni onaylamıştır. Bu tarihten itibaren İnsan Hakları Sözleşmesi Rusya hukuk sisteminin bir parçasını oluşturmakta ve ulusal kanunların üstünde bulunmaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile koruma altına alınan hakları (yaşama hakkı; özgürlük ve şahsi dokunulmazlık; adil yargılama; özel hayatın gizliliği; konut dokunulmazlığı ve haberleşme hürriyeti; düşünce, din ve vicdan hürriyeti; düşünceyi açıklama hürriyeti, hukuki yardım alma hakkı, eğitim hakkı, serbest seçim hakkı vs.) şahıslar, şahıs grupları veya toplumsal örgütler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurabilmektedirler.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurulduğunda davalı kısmında devlet gösterilmektedir. Mahkemeye başvuruda bulunmak için şikayet edilen devlet vatandaşı olmak şartı aranmamaktadır.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne gitmek için iç yargı yollarının tüketilmesi gerekmektedir. Yalnız, bu mahkeme ulusal mahkemelere göre bir temyiz mercii olarak değerlendirilmemelidir. Örneğin, şahıs kanuna aykırı olarak gözaltına alndığında bununla ilgili olarak önce ulusal mahkemeye başvurması gerekir. İlk mahkeminin kararı şahsı tatmin etmediğinde bir üst mahkemeye temyize gidilmektedir. Temyiz mercii ilk mahkeme kararını değiştirmedğinde, ilgili devletteki bu uygulamanın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırı olduğu gerekçeseyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne başvurulabilmektedir.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’ne gitmek isteyen tarafın ulusal makamların karar almasından itibaren 6 ay içinde başvuru yapması gerekmektedir. |
